Papel sa Continental Philosophy

Dr. Carmelo P. Marollano

Dept. ng Pilosopiya, De La Salle University, Manila

1^st Term, SY 2005-2006 (Agosto 27, 2005)

Pinoy Siguro si Jacques Derrida o Ang Dekonstruksyon

at Kabuluhan Nito

Genevieve L. Asenjo

Ph.D. in Literature (10394826)

asenjog@dlsu.edu.ph

Isang pagtatangka ang papel na maipakita kung ano ang dekonstruksyon at kabuluhan nito sa konteksto ng krisis na kinakaharap ng humanidades at ng bansa sa panahon ng kapitalismo at globalisasyon. Argumento ng papel na makabuluhan ang dekonstruksyon hanggat nanatiling iba ang mayayaman sa nakakarami sa atin at ang pangako ng kinabukasan ay walang pinagkaiba sa ngayon at nakaraan. Kaya’t Pinoy siguro si Jacques Derrida, ang kinikilalang exponent ng metodong ito, na magagamit natin sa pagpapalawak ng ating “horizon of expectation” tungo sa “ating strategic mobilization of texts” sa pag-“clearing the ground” at “act of making sense” sa ating “fictive universe.”

Introduksyon ala Hello Garci: “Sa’n na nga ba tayo?”

            

            Noong 1935 sa kanyang An Introduction to Metaphysics, may ganitong pahayag si Martin Heidegger: “Granted that we cannot do anything with philosophy, might not philosophy, if we concern ourselves with it, do something with us? (12).” Ngayong 2005, lalong lumalakas ang pagtatanong natin nang ganito – tayong mga nasa Dept. of Humanities – na sa istriktong pagpapakahulugan ayon kay Ciriaco Moron Arroyo sa The Humanities in the Age of Technology (2002), kinabibilangan ng lengguwahe, literatura, pilosopiya, at iba pang disiplina na tinataguriang “high culture.”

            Elitista. Sosyal. Dahil kinabibilangan lamang ng mga kwalipikadong indibidwal at grupo.

Yaong ang produksyon ay resulta ng “rigorous knowledge” (strenge Wissenschaft) kung si Edmund Husserl pa[1]. “Emotions recollected in tranquility,” kung si T.S. Elliot. Sa madaling sabi, dumadaan sa madugong proseso ng aprentisyip, pagsasanay, iskolarsyip, at ng paglilikha mismo. Kung hindi man kaso ng simpleng pagiging henyo tulad ni Ludvig van Beethoven at ng sarili nating si Lucio San Pedro. Kaya nakilala natin sina Jacques Lacan, Claude Levi-Strauss, Roland Barthes, Michel Foucalt hanggang sina Julia Kristeva, Jacques Derrida, Jurgen Habermas, Fredric Jameson at marami pang iba bago sa kanila at pagkatapos nila. 

            Ngunit sabay sa pag-usad ng kapitalismo hanggang sa pamamayagpag ng globalisasyon, ang humanidades na “high culture” ay naging katumbas ng kawalan ng kita para sa maraming indibidwal at institusyon. Ang pagsunod sa kanilang yapak sa pamamagitan ng pag-major sa literatura at pilosopiya ay pagiging buang, loko-loko. Hindi dahil namatay si Roland Barthes sa pagkabangga ng Parisian laundry van, nagka-AIDS si Michel Foucalt, at napunta sa psychiatric hospital sina Lacan, Raymond Williams, Pierre Bourdieu, gayundin si Louis Althusser sa pagpatay niya sa asawa, kundi dahil nursing, pagiging skilled worker, at pagiging computer wizard ang passport sa kunwa’y nagiging global na mundo.

Non-profitable ang humanidades kaya ang pag-streamline ng mga kurso at proyekto bilang rasyonalisasyon ng maraming unibersidad (bagamat maaring hindi sa kabuuan ng College of Liberal Arts dahil hindi nga ba ngayong panahon ng terorismo at pagsulputan ng mga kung-anu-anong sakit tulad ng SARS, bumabaha (raw) ang funding para sa riserts at iskolarsyip sa mga nakabilang sa Dept. of Social Sciences?).   

            Kung tutuusin, hindi bago ang ating pagkabalisa at ang krisis na ito. Sa “Gorgias” sa The Dialogues of Plato (1898)[2], pinagsabihan ni Callicles si Socrates na mabuti lamang ang pag-aaral ng pilosopiya kapag bata pa at hinay-hinay lamang; hindi ito nakakabagay sa matatanda. Aniya: “You know perfectly well that philosophers know nothing about state laws and regulations. They are equally ignorant of the conversational standards that we have to adopt in dealing with our fellow men at home and abroad. Why, they are inexperienced even in human pleasures and desires! In a word, they are totally innocent of all human character” (484d). Patuloy pa niya, “When I see an older man still into his philosophy and showing no sign of giving it up, he seems to me to be asking for some hard knocks!” (485d; trans.,p. 293). Sa panahon ni Callicles, abogasya at teolohiya ang kursong mapapagkakitaan dahil ang estado at simbahan ang pangunahing institusyon na ngayo’y nakasalang din sa krisis na dala ng kapitalismo at globalisasyon.

            Sabi naman ni Terry Eagleton sa After Theory (2003), hindi na raw ngayon sexy (o uso o “in”) ang mga ismo sa akademya. Ang sexy daw pag-aralan ay ang sex mismo. Sabi niya:

On the wilder shores of academia, an interest in French philosophy has given way to a fascination with French kissing. In some cultural circles, the politics of masturbation exert far more fascination than the politics of the Middle East. Socialism has lost out to sado-masochism. Among students of culture, the body is an immensely fashionable topic, but it is usually the erotic body, not the famished one. There is a keen interest in coupling bodies, but not in labouring ones. Quietly-spoken middle-class students huddle diligently in libraries, at work on sensationalist subjects like vampirism and eye-gouging, cyborgs and porno movies.

Nothing could be more understandable. To work on the literature of latex or the political implications of navel-piercing is to take literally the wise old adage that study should be fun. It is rather like writing your Master’s thesis on the comparative flavour of malt whiskies, or on the phenomenology of lying in bed all day. It creates a seamless continuity between the intellect and everyday life. There are advantages in being able to write your Ph.D. thesis without stirring from in front of the TV set. In the old days, rock music was a distraction from your studies; now it may well be what you are studying. Intellectual matters are no longer an ivory-tower affair, but belong to the world of media and shopping malls, bedrooms and brothels. As such, they re-join everyday life – but only at the risk of losing their ability to subject it to critique (2-3).

            Ito ang konteksto ng papel na ito: ang mga nabanggit na pahayag – ang refleksyong dala nila gayundin ang pakiramdam ng ambivalence, dis-ease at hauntedness, sa termino ng mga postkolonyal – at ang mga kasalukuyang pangyayari sa ating bansa na lalong nagpapalakas ng tanong sa sarili at sa komunidad ng humanidades sa kung ano ang magagawa at ang silbi ng mga naratibo at teorya/kritika/pilosopiya sa ating pagka-Filipino at pagka-bansa.

Ang Dekonstruksyon (Pinoy Style) at Kabuluhan Nito

Ano nga ba ang dekonstruksyon? Termino ito na pangunahing kinakatig sa Pranses na post-istrukturalistang si Jacques Derrida. Sa paglarawan nito bilang metodo at sa pag-abot ng layunin kong maipakita ang kabuluhan nito, binibigay ko ang isang paglalagom ng kasaysayan ng kritika na ayon sa kritikong si Isagani R. Cruz[3], ang “kabuuan ng panunuri, kritisismo, pamumuna, at teorya.” At dahil sa literatura ako nagpapakadalubhasa, pangunahin ko ring gagamitin ang mga nagawang dekonstruksyon ng mga Filipinong iskolar sa larangang ito, bagamat kung susuriin, kabiyak nito – kapuso - ang mga babangiting teksto sa pilosopiya at kulturang popular.

Sisimulan ko sa pagpapakilala sa Russian Formalism na namayagpag simula 1920s hanggang 1930s bilang produkto ng pag-aaklas laban sa Simbolismo ng mga grupong tulad ng The Moscow Linguistic Circle (Roman Jakobson) at kung saan sa “The theory of the formal method” ni Boris Eichenbaum, nakilala bilang kritika na pinagkaabalahan ang pagbigay definisyon sa sabdyek na literatura. Ang metodo na sinasabi nila ay ang siyensya ng literatura – ang isang siyentipikong pagtingin-suri sa literatura sa pamamagitan ng pagtanghal sa “literariness” nito sa porma mismo at hindi sa laman. Sa “Art as Technique” ni Victor Shklovsky na isang reaksyon sa dictum ni Alexander Potebnya na “art is thinking in images,” nakapaloob sa kakayahan ng literatura na mag-defamiliarize (“making strange”); sa poetic na lengguwahe nito (nakapaloob sa sound at speech pattern) laban sa pang-araw-araw na lengguwahe natin, at sa katotohanang nanggagaling mismo sa literatura at hindi sa kung ano at saan pa man.

            Kaugnay nito ang New Criticism na namayagpag naman sa North America at Britanya noong 1940s bilang reaksyon sa bayograpifikal na kritisismo kung saan mas pinagtutuunang pansin ang buhay ng awtor kaysa teksto, gayundin sa umuusbong na mga bagong porma ng literatura na sinusulong ng kapitalistang mundo. Ilan sa mga kilalang New Critics ay sina John Crowe Ransom ( na siyang nagbinyag nito sa The New Criticism noong 1941), Cleanth Brooks at Robert Penn Warren sa kanilang Understanding Poetry (1938; 1950), I.A. Richards sa kanyang

Practical Criticism (1929), at Brooks sa kanyang The Heresy of the Paraphrase (1947).

            Para sa mga New Critics, may sariling buhay, ganda, lakas ang teksto at hindi kailangang alamin ang intensyon ng awtor, ang kasaysayan o panahong kinapalooban nito’t ang interpretasyon ng mambabasa para masabing maganda ito at makapangyarihan. Kaya bukambibig ang “intentional fallacy” - pagtatangkang tingnan ang kinalaman ng awtor sa teksto – at “affective fallacy,” pagtuon-pansin sa interpretasyon at reaksyon ng mambabasa. Mahalaga para sa mga New Critics ang tinatawag na organic unity at responsibilidad ng mambabasa na mahanap ito sa pamamagitan ng pagtuon at paghimay sa temang isinasaboses ng persona o ispiker na nagpapahayag ng isang pag-uugali (attitude) sa partikular na tema. Kakitaan ang pag-uugali na ito ng tension, irony, paradox, ambiquity, ambivalence.

Close reading ang ginagawa nating teknik sa pagsusuri sa mga imahen at sintaks sa pagkilala sa mga irony, paradox, etc. na ito at sa pag-uugnay nito sa kabuuang tema na tinatang-hal ng isang tula halimbawa, kung saan partikular ang mga New Critics.  Ayon kay Cruz sa “Tiempong-Tiempo: Dalawang Kritiko, Iisang Kritika,” ito ang tinatawag ni Soledad Reyes[4] na Bagong Kritisismo na ginawa ng ating mga kritiko noong dekada 50 hanggang dekada 70. Bagong Panunuri naman ang tawag dito ni Cruz at ang mag-asawang Edith at Edilberto Tiempo ang tinuturing niyang may kagagawan. Ani Cruz, naniniwala ang mga Tiempo sa pagiging bukod ng likha at ng literatura at hinahanapan nila ang likha (teksto) at lumikha (awtor) ng pakikibaka o pakikisangkot sa nilikha ( mundo). Walang art-for-art’s sake sa mga Tiempo, kung gayon.

Isa nang dekonstruksyon ang ginawang ito ni Cruz sa mga Tiempo (na formalist ang pangunahing reputasyon at kabilang sa “art-for-art’s sake” na hanay ng mga manunulat sa bansa). Nabanggit ko na nilalarawan bilang post-istrukturalista si Derrida at dekonstruksyon ang kilalang metodo ng kilusang ito na sabihin pa, reaksyon sa tinuturing na istrukturalismo. Maliban kay Derrida, kabilang sa mga post-istrukturalista sina Michel Foucalt, Jacques Lacan, at Julia Kristeva. Malakas ang impluwensiya sa kanila, na kanila ring pinagprotestahan, ng sistematikong

pagsusuri sa sistema ng lengguwahe ng kilalang istrukturalistang si Ferdinand de Saussure.

Para kay de Saussure, isang konstruksyon ng reyalidad ang lengguwahe, isang istruktura, isang “signifying  system” at hindi isang refleksyon o midyum lamang. Bilang isang “sign,” ito ay “arbitrary.” Sa termino ni Derrida, ito ang differance kung saan nararanasan o nagaganap ang kahulugan at pagpapakahulugan (isang pagpapakahulugan nito ay isang espasyo ng pagkamalik-hain na minsan nakakaligtaan natin kaya kailangang alalahanin dahil nagtataglay ng bago’t kakaibang pagtingin sa bagay.) Jouissance ito sa mga feministang Pranses tulad ni Kristeva na

nangangahulugang pleasure bunga ng/sa pagkahanap /pagkaranas ng kahulugan).

Pinapaniwalaan ng mga istrukturalista na likha ang mundo ng dalawahan o binary opposition at ang nangunguna sa hanay ang siyang nag-iiral bilang dominante. Halimbawa: lalaki/babae, Ingles/Filipino, kultura/kalikasan, araw/gabi, bansa/rehiyon. Naging basehan ito ng semiotics o study of signs kung saan itong sign ay siyang unyon o pakikitagpo ng signifier (ang salita/lengguwahe) at signified (ang ideya o bagay na nire-represent nito) at kung papaniwalaan si Umberto Eco, ito ang kahit ano na magagamit sa pagsisinungaling.

Myth ito para kay Roland Barthes - ang level kung saan tayo nabubuhay at siyang responsible sa pagpapalaganap ng isang uri ng ideyolohiya o bias laban sa ibang grupo ng tao kaya kailangan natin itong suriin at balikwasin. Sa kanyang pag-aaral sa kulturang popular halimbawa, sinasabi ni Roland Tolentino[5] na isang pagtatabon sa sistemang kontraktwalisasyon ng kabataang Pinoy (reyalidad) ang mga sosyo-civic na aktibidad ng mga higanteng fastfood chain. Halimbawa ang Maagang Pamasko (signifier) na bumebenta ng imaheng may malasakit sa kabataang Filipino (signified) ang Jollibee (sign). Kaya isang mito ng pagiging wholesome ang endorser nitong si Aga Mulach dahil sa pagiging Tito Aga nito sa mga batang Pinoy ng

Jollibee dahil kung tutuusin, sa totoong buhay, naging binatang ama rin naman ito.

Hegemony ito para kay Antonio Gramsci na nilapatan ni Cruz ng gahum. Ideology naman sa istrukturalistang Marxista na si Louis Althusser (Ideology and Ideological State Apparatuses). Istruktura mismo, ang tutuo ang Estado - ang gahum, ang Ideyolohiyang ito na nag-o-operate sa pamamagitan ng RSA (Repressive State Apparatuses) tulad halimbawa ng military at police. Nariyan din ang ISA (Ideological State Apparatuses) tulad ng simbahan at mga paaralan na humuhulma ng kaisipan at pag-uugali na hindi naman nangangahulugang nakakabuti sa karamihan.

Logocentric ito sa termino ni Derrida at knowledge na isang power naman para kay Michel Foucalt na nagtatanong why do we think what we think. Kaya pinagkaabalahan niya ang pagsusuri sa “intercursive dynamics” ng lengguwahe bilang “discursive practice” ng iba’t ibang larangan tulad ng sekswalidad (History of Sexuality, 1978), kabaliwan at pagsulputan ng mga asylum (Madness and Civilization, 1971), pag-usbong ng agham pantao sa ika-18 ng Europa (The Order of Things, 1970) at marami pang iba.

Alalahanin na pinagkakaabalahang suriin ng mga istrukturalista at semiotician ang signs habang ang mga post-istrukturalista, matapos kilalanin ang mga signs na ito, nagde-dekonstrak upang maipakita ang iba pang anyo ng katotohanan sa pagkilala sa kakulangan ng sign.  Kung paano ito diniskurso ng Filipinong kritiko sa pamamagitan ng pagtuon sa lengguwahe ay masisilip sa kaso ni Dr. Gemino Abad. Mula sa pagiging neoAristotelian, sinasabi ni Cruz sa “Ang Bughaw na Sepilyo ng Ngipin: Ang Kritisismong Pampanitikan ni Gemino H. Abad” na isa na siya ngayong dekonstruksyunista sa pag-uusisa nito sa wika ng akda. Sa The Space Between (University of the Philippines Press, 1985), halimbawa, malilimi ang teorya ni Abad na kayang lumilikha ng puwang ang wika at ang mundo ay likha ng mga puwang na ito na likha ng wika. Sa pagmapa niya ng poetic terrain sa English mula 1905, pinakilala niya ang konseptong “poetry from English” sa halip na “poetry in English” at kung gayo’y, sumusulat ang ating mga manunulat from English bunga ng responsibilidad at kakayahan ng manunulat na mag-reinvent ng lengguwahe at maglikha ng panibagong mundo’t katotohanan. 

            Itong hegemony, logocentric, myth, knowledge, ideology, discursive practice, signifying system ang siya ring kinokontra ng mga postmodernismo na grand narrative. Bilang isang kilusan, kinikilala ang postmodernismo bilang 1) isang epistemolohiya o isang paraan ng pag-iisip; 2) bilang isang mundo na namamayani sa simulacra na sinasabi ni Jean Baudrillard, sa hyperreality ni Eco; 3) bilang “the logic of the late capitalism” na sinasabi ni Fredric Jameson kung saan sa halip produksyon, reproduksyon ang pinagkakaabalahan dahil nga ang pangunahing interes ay kumita. Dahil dito, naging talamak ang istilong pastiche na isang hungkag na representasyon ng ating pagkatao’t nakaraan kaya isang schizophrenic, isang trahedya ang postmodernong indibidwal at sining, at 4) bilang isang aesthetic na nagdidirirwang sa pastiche, parody, irony na kung papaniwalaan si Linda Hutcheon (The Politics of Postmodernism, 1989), ito ay isang pag-aangkop, isang re-artikulasyon, isang rewriting na dumadala pabalik sa atin sa kasaysayan. Hindi lumalayo katulad ng mga sinasabi ng mga kritiko nito, pangunahin na si Jameson.

            Kaya nga para sa mga New Historicist tulad ni Stephen Greenblatt, isang historyograpiya o isang naratibo ang kasaysayan. Konstrak lamang ng gahum, ng ideological state apparatuses. Walang objektiv at nag-iisang versyon ng kasaysayan. Naipapakita ito ng mga New Historicist sa pagtuon pansin sa mga imahen at naratibo at sa pag-angkla nito sa kanyang partikular na panaho’t espasyo. Historicity. Hindi halimbawa natin mahihiwalay sa “logic of late capitalism” ang pag-aaral natin sa pagsulputan ng mga internet cafes sa urban centers sa bansa dahil sa popularisasyon ng computer games. 

            Decentering.

Ito ang mahalagang pamana ng dekonstruksyon, na siya ring kabuluhan nito. Malinaw na bilang isang diskurso, lengguwahe, at metodo, isang makapangyarihang intervensyon ang dekonstruksyon. Pinapatanong nito sa atin ang ideyolohiya ng binary opposition katulad halimbawa ng administrayon at ng oposisyon sa bansa sa kaso ng jueteng, ng Gloriagate, ng impeachment.  Naipapakita nito ang pagsuporta’t pagpapanatili sa/ng gahum at ang mga pwersa at espasyong bumubuwag-balikwas dito. Nagbubukas ito ng bagong espasyo at posibilidad at kakaibang pagtingin sa mga isyu at pag-uugali natin hinggil dito.

Bagamat hindi natin alam ang kalalabasan ng ating pagdedekonstrak dahil hindi nito hangaring pagtagpuin ang binary opposition o maghain ng natatanging alternatibo, makabuluhan ang dekonstruksyon sa katotohanang nakakabuwag ito ng mga tinuturing nating canonical na istruktura ng pag-iisip at aksyon. Nagpapalawak ito sa ating “horizon of expectation” tungo sa “ating strategic mobilization of texts” sa pag-“clearing the ground” at “act of making sense” sa

ating “fictive universe.”

Subersibo kung gayon ang dekonstruksyon. Katulad na lamang ng pahayag ni Cruz na isang kababawan lamang ang ideyolohiya kaya dapat nating kalimutan at iwaksi. Ayon nga sa iskolar at kritiko ng kulturang popular na si Soledad Reyes (Romance Mode in Philippine Literature, 1991), nagpapakita ito ng iba’t bagong mundo sa mambabasa na lumalagpas sa mga nakatakdang hangganan sa/ng tutuong buhay.

Tingan halimbawa ang ginawang paghahambing ni Leni dlR. Garcia sa kanyang pag-aaral na  “Enchantment and the Meaning of Life: A Philosophy of Spirituality” sa mga teksto nina Mircea Eliade, The sacred and the profane: The nature of religion (1987) at ni Tomas Moore, The re-enchantment of everyday life (1997). Dito, denikontsrak ni Garcia ang

pamamayagpag ng “philosophical mind over the mythical mind” (binary opposition) na aniya, posibleng isang dahilan sa nanarasang “malaise ng” modernong indibidwal: ang kawalan ng kahulugan sa/ng buhay. Argumento ni Garcia na sa pagkalamon ng pilosopiya sa mitikal na imahinasyon, nawala ang ‘experience of enchantment’ na pinaniniwalaan niyang intrinsik na aspeto sa paghahanap at pagkakaroon ng kabuluhan sa buhay. Gamit ang metodo ng dekonstraksyon, naipakita niya kung paano magiging bukas ang pilosopiya sa ideya ng enchantment upang maging disiplinang angkop pag-aralan maging ng kabataan.

Balikan din natin si Eagleton sa kanyang After Theory at ang sinabi ni Callicles kay Socrates. Ang ganitong mga pahayag ang sabdyek sa/ng dekonstruksyon, lalo na sa pagsaalang-alang sa nabanggit kong konteksto ng papel na ito.  Kung sinasabi ni Eagleton na sex mismo ang dapat nating idiskurso, masasabing hindi tayo nahuhuli rito sa produksyon at iskolarsyip. Nariyan ang mga akdang Forbidden Fruit: Women Write the Erotic (Anvil, 1992); ang dalawang  serye ng Ladlad: An Anthology of Philippine Gay Writings (Anvil, 1994 & 1996); ang mga libro ni Margarita Holmes tulad ng Sexy, Saucy, Spicy (Anvil, 1993); Eros Pinoy: An Anthology of contemporary erotica in Philippine art and poetry (Anvil, 2001), ang Love, Sex, and the Filipino Communist; or Hinggil sa Pagpipigil ng Panggigigil ni Patricio Abinales (Anvil, 2004) at marami pa. Normal na rin na parte ng pang-araw-araw na buhay Pinoy – sa demokrasya nito - ang pagkatanggap ng email at test message na katulad nito:

GMA:            I am planning to STOP POVERTY & MASS STARVATION.

ERAP: Alam mo GLORIA, ‘yong POVERTY madaling pigilin, pero ang

MASTURBATION, human rights violation yan!

Gayunman, tulad ng sinabi ni Alan Wolfe sa kanyang introduksyon hinggil sa tono ng contempt at satire sa The Theory of the Leisure Class(2001) ng ekonomistang si Thorstein Veblen, mananatili ang tonong ito hanggat ang mayaman ay iba sa nakakarami sa atin, at ang bukas ay mananatiling katulad ng nakaraan.

Ganito rin ang marubdob kong paniniwala sa kabuluhan ng dekonstruksyon. Hindi tutuong “after theory” na tayo. Sa bansang inilalako ng mamamayan (babae, lalaki; bata, matanda) nito ang kanyang katawan sa loob at labas ng virtwal na espasyo ng internet; linggo-linggo tumataas ang presyo ng gasolina at bilihin at nagbabangayan sa kongreso at senado habang nagsisialisan ang mga nanay at tatay upang maging katulong at trabahador sa mga bansang mapang-api sa hindi nila kakulay, patuloy na kailangan nating magdekonstrak sa tunggalian ng mga pwersang nagpapanatili sa ating pagkalugmok. Lalo na sa ating pag-iisip at pag-uugali hinggil sa mga bagay na ito. At hindi ito dapat nagtatapos sa pagpapainlang lamang ng tono ng contempt at satire at parody tulad ng mga ginagawa natin sa mga anti-Erap, anti-GMA jokes:[6] 

BUNYE: I have the authentic tape! Their’s is the doctored sister!

PAGUIA: My tape is the older sister of Bunye’s tape!

ONG: I have the mother of all tapes!

WYCOCO: I have the mother of all mother tapes!

PING: I have the Grandmother of all those mother tapes you fool!

ERAP: Anak ng jueteng! All I have is the Querida with me, I mean the step-mother of the grand mother of

all those mother tapes!!! But the Querida always knows more, ask Julie Yap!

RAMOS: I have the real mother of all grand mother tapes!!! hehehe!

CARDINAL SIN: I have the Mother Superior tape with me, and you can bet it’s the virgin version!

ATE GLOW: You fools! I am the surrogate mother to all those tapes! Sorry, all those wiretapped materials

are just phone rehearsals for my upcoming movie with Eddie Garci entitled “Lagot ka, lagot ka! The Movie!” And yes, we leaked the tape as a publicity stunt. Thanks for all the publicity.

            

Rebolusyon ba kung gayon? At sasabihin nating pero wala rin naming dramatikong pag-unlad ang nangyari sa buhay ni Juan Tamad pagkatapos ng EDSA 1, 2 & 3.  Wala maging sa rebolusyong ilang dantaon nang tinatanghal ng komunistang hukbo. Nasaan maging ang boses at aksyon ng mga naluklok na representative ng mga party-list sa kongreso? Kaya mangibang-bayan na lang tayo? O sa halip na mag-M.A. at Ph.D. sa Humanidades, sumabay sa mga doctor na nag-aaral ng caregiving at nursing? Tama nga ba si Callicles? Mas pinaniniwalaan ko si Veblen.

            Maging si Eagleton, dinekonstrak ang mga naunang pahayag. Aniya sa huli:

Our present political order is based upon the non-being of human deprivation. What we need to replace it with is a political order which is also based upon the non-being  - but non-being as an awareness of human frailty and unfoundedness. Only tis can stem the hubris to which fundamentalism is a desperate, diseased reaction. Tragedy reminds us of how hard it is, in confronting non-being, not to undo ourselves in the process. How can one look upon that horror and live? At the same time, it reminds us that a way of life which lacks the courage to make this traumatic encounter finally lacks the strength to survive. Only through encountering this failure can it flourish. The non-being at the heart of us is what distrubrs our dreams and flaws our projects. But it is also the price we pay for the chance of a brighter future. It is the way we kep faith with the open-ended nature of humanity, and is thus a source of hope (221).

           Sa mga Filipinong kritiko, dekolonisasyon ng ating pag-pag-iisip, ng ating edukasyon, ang sinusulong ni Cruz. Kung paano siya nakaabot sa ganitong paniniwala, narito ang ekserpt ng ginawa kong interbyu sa kanya[7]:

Bevz:            Maari n’yo po bang mabahagi ang proseso/istorya ng sarili ninyong

"decolonization of the mind?" (ang inyong eureka moments; struggle, kung mayroon man, sa pagshift mula Ingles patungo Filipino; sa paggiit ng inyong kritika vis-a-vis sa dominanteng kamalayan kapwa sa loob at labas ng bansa, etc.)?

IRC:            Bago pa ako nagtungo USA, associate editor na ako ng Mabuhay (Tagalog daily

tabloid).  Dahil top ako ng klase ko sa Maryland (marami kami, mga 30, pero dalawa lang kaming grumadweyt on time at straight A’s ako doon), naunawaan ko na hindi pala matatalino ang mga kritikong kano at nawalan ako ng respeto sa kanila, kaya hanggang ngayon ay wala akong tinitingalang kritikong kano, bukod siguro kay Fredric Jameson kasi kaibigan ko iyon, pero kahit siya medyo luma na ang marxismo.  Pagbalik ko sa Filipinas, nainis ako na masyadong tinitingala ang mga kritikong kano, lalo na si Cleanth Brooks (na ginawa kong dissertation topic at ipinakita kong hindi naman siya konsistent sa kanyang New Criticism kuno).

          

Lalong tumindi ang aking pagiging anti-gahum nang nagpunta ako sa Inglaterra noong 1988, dahil nakausap ko ang lahat ng pangunahing kritiko doon at parang bilib naman sila sa akin kaya hindi ako nahihiyang ipaalam ang aking mga ideya (siguro dahil masyadong polite ang mga British, siguro kasi nabasa ko ang mga libro nila kaya type nila ako, siguro dahil Full Prof ako at karamihan sa kanila Lecturer lang o Associate Prof, basta ang feeling ko noon okey pala ako dahil naniniwala ang mga big-time na kritikong British sa akin).  Nagkaroon tuloy ako ng confidence at kaunting yabang.  Kaya sa Chicago sa MLA Convention (importante iyon dahil iilan lamang ang mga iskolar na iniimbitahang magbasa ng papel doon), tsinugi ko ang mga Amerikanong kritiko at sinabi kong sila binasa ko pero ako hindi nila binasa kaya ignorante sila.

            Kung hindi nga ba naman Pinoy ang sensibilidad ng dekonstruksyong bukambibig ni Derrida.

Kongklusyon muy conforme pero hay madugo as in dinuguan. Ito ang kabuluhan ng dekonstruksyon, dahil global ang Pinoy at si  Jacques Derrida ay Filipino. Ngayon, kung ayaw ninyong maniwala, para sa lahat ng mga nangangailangan nito, at hindi para kay Derrida, ang deonstruksyon. #

Bibliyografi

Arroyo Ciriaco Moron. 2002. The Humanities in the Age of Technology. Washington: The

            Catholic University of America Press.

Caputo, John, Ed. 1997. Deconstruction in a Nutshell: A conversation with Jacques Derrida.

            New York: Fordham University Press.

Cruz, Isagani R. 2003. Bukod na Bukod: Mga Piling Sanaysay. Edited by David Jonathan

            Bayot. Quezon City: University of the Philippines Press.

Derrida, Jacques. 1981. Dissemination. Translated with an introduction and additional notes by

            Barbara Johnson. Chicago: The University of Chicago Press.

____________.  1982. Margins of Philosophy. Translated with additional notes by Alan Bass.

            Brighton, Sussex: Harvester Press.

Eagleton, Terry. 2003. After Theory. New York: Basi Books.

Garcia-Castro, Leni. 2005. “Enchantment and the meaning of life: A philosophy of spirituality.”

            Pilosopiya: International Journal of Philosophy 34 (1).

Veblen, Thorstein.2001. The Theory of the Leisure Class. New York: Random House, Inc.

Mula sa diskette ito. Sayang naman kung mabubulok lang doon ngayong flash disk na ang ginagamit. Paper ko ito kay Joi Barrios sa Popular Literature,  

3^rd Term, SY 2004-2005, 12 Abril 2005.      

Bakit Nag-Enjoy Ako sa Pagbasa ng ChickLit:

Ang Profesor-Iskolar sa Tsika (Mood) Mode

  Genevieve L. Asenjo

            Dahil sa paglatag nito sa pagkatuto-kagalingan ng bidang babae sa mga sumusunod: 1) sexual politics; 2) pagpapayaman (enrich) ng sarili sa halip na pakipagkumpetensya sa lalaki, at 3) pagsusumikap na makilala ang sarili at ang limit ng kakanyahan nito ayon sa sarili niyang visyon at pagpapakahulugan sa “right living.”

            Focus tayo sa Almost Married (Summit Books, 2003) ni Tara FT Sering. Sequel ito ng Getting Better (2002) na libreng pinamudmod sa pagbili ng Cosmopolitan Magazine sa sole purpose na ma-test ang marketability nito.Dahil nga bagong divisyon ang Summit Books ng Summit Media, pabliser ng Cosmo, na nangunguna sa sirkulasyon. Bumenta nga ito sa niche ng Cosmo readers: kolehiyala at young professionals (18-35, ayon sa interbyu kay Sering). Marami pang titles ang sumunod tulad ng Drama Queen ni Abi Aquino at The Breakup Diaries ni Maya Calica. 

            Bakit nga ba ito bumenta gayung sa karanasan ko bilang guro ng literatura sa kolehiyo, mahirap pabasahin ang mga estudyante. Kailangang required. Kailangang may quiz o exercise. Maraming dahilan. Isa na ang presyo. 150 lamang ito kumpara sa 250 pataas na presyo ng mga nobelang limbag ng mga university presses. At dahil tinuturing na “literatura” itong huli, may reputasyon pang seryoso sa paglarawan nito ng kahirapan at sa lahat ng magkasanga-sangang problema ng bansa. Kaya mahirap daw basahin. Mabigat para sa isang estudyanteng mas pinag-kakaabalahan ang damit na susuotin sa buong linggo kaysa mga aralin. O sa isang working professional na palagi lang kinakabahan kung mare-renew ang kontrata o kailangan nang pumila sa mga embassy para manilbihan sa ibang bansa.

Binansagan naman itong una, hindi lamang ng pabliser nito kundi ng akademya rin mismo, na Chick Lit (erature).  Pinasikat ito ng mga babaeng manunulat na British noong mid-90s. Ilan sa mga nangunguna sina Helen Fielding sa kanyang Bridget Jones’s Diary - ginawan ng pelikula noong 2001 starring Renee Zellweger - at Melissa Bank sa kanyang The Girls’ Guide to Hunting and Fishing. Mabasa ito sa isang upuan, kahit saan. Pang-pleasure reading tulad ng taglilimang-piso hanggang traynta na Valentine Romance. Kaya mababaw – basura – para sa mga taga-departamento ng literatura mula US hanggang UK. At pahuhuli ba naman ang mga Pinoy literati?

Pinapaubaya ko na sa inyo ang pagiging resourceful sa pag-retrieve ng palitan nina Carla Pacis at Alfred “Krip” Yuson sa nangyaring kontrobersya sa pagkapanalo ng Almost Married sa Young Adult na kategorya ng 2004 National Book Award. Nag-enjoy ako sa pagbasa ng nobela at malaking faktor ang pagiging magaling na manunulat ni Tara. Siya na produkto ng BA Literature program ng De La Salle-Manila at ng MA Creative Writing ng UP Diliman. Pinatutu-nayan lamang kasi nito na hindi ko mahihiwalay ang aking pagiging babae – na may personal na mga hangarin – sa ako bilang propesor na nagpapaka-iskolar bilang estudyante sa pagka-PhD.

Tuluyang binasag ng nobela ang muted female culture sa katauhan ni Karen: 28, mataas ang kita at happy sa isang ad company, may sariling apartment at may almost perfect na relasyon  kay Bert Reyno. Imahen siya ng isang successful young professional na umaani ng pamanang tagumpay ng radical, sikoanalitik at iba pang henerasyon at sangay ng feminismo. Komfortable siya sa kanyang sekswalidad at kakanyahan. Isa siyang Ally Macbeal. Katulad siya ng mga bidang babae sa Sex and the City.

Ngunit nasa konteksto pa rin siya ng isang bansang nananatiling dominanteng Katoliko at pyudal-patriarkal na naghihingalo sa pakikipagsabayan sa globalisasyon. Kaya ang patuloy niyang paghangad ng kasal at anak. Introduksyon ng nobela ang “How to deal with yet another June.” Pressured si Karen hindi lamang dahil nag-asawa at magpapakasal na ang kanyang mga kaibigan at dahil kinukulit na siya ng pamilya’t kamag-anak, kundi dahil angkin din mismo ng kanyang imahinasyon bilang babae ang pagpatuloy sa institusyon ng pamilya. 

Marahil masasabing ito ang kontradiksyon sa pagiging (maka)bagong babae ni Karen. Na kung ikokonsulta natin sa mga feminista, ano man ang kanilang “movement” na sinasandigan, maaring lahat sila magkakasundo sa paghatol na isa itong pagbalik-samba sa patriarkiya. Ngunit ito mismo ang esensya ng pagiging (maka)bagong babae ni Karen: ang paggalaw sa pagitan ng “noon” at “ngayon” sa hangaring makamit ang awtentesidad ng loob at mabigyang definisyon at pagpapakahulugan ang sariling pagkababae. Pagkatao.

Kaya kahit pinag-iilusyonan niya ang mga simbolo ng kasal tulad ng susuotin niyang gown, nasa estado siya ng pagtatanong. Handa at kaya ba niyang tumanda sa piling ni Bert Reyno? Baka tulad ng kaibigan niyang si Tonette, magkaroon na siya ng pagdududa sa sarili pagkatapos ng isang taong kasal. Paano kung tulad ni Miko, dati niyang nobyo, mahina rin si Bert sa pagtanggi sa gayuma ng ibang babae? Napakaiksi ng buhay para mamuhay sa sakit at lungkot. Hindi niya kakayanin. Higit sa lahat, paano ang ibang “hot guys”?

Upang maabot ang awtentesidad ng loob, nag-soul searching siya sa Boracay. Kasama sa inner journey niyang ito ang pakipaglaro sa sexual politics na pinagbibidahan ng kalalakihan. Pantay ang babae at lalaki, para kay Karen, at isang eksplorasyon sa dinamiko ng gahum ang aktibong pakikibahagi rito. Lalo na sa proseso ng paghanap at pagkilala sa sarili. Sa eroplano pa lang, sa reyalisasyon na cute ang katabi niyang Canadian tourist si Daniel, malaya siyang

nakipag-flirt. Siya ang may kontrol sa kanyang katawan, sa kanyang isip, sa kabuuan niya. Hindi

siya pagmamay-ari ng kanyang tatay o nobyong si Bert. Naging babae ang Salita, ang lenggu-wahe. Nagbukas ang aksyong ito ng maraming posibilidad kay Karen: pagkakataong makipag-kilala sa ibang tao, mas makilala pa kung ano ang talagang gusto at hanap niya sa isang lalaki, at kung talaga nga bang gusto niya ang pag-aasawa.

            Hinarap din niya ang kanyang takot sa pagiging too good to be true ni Bert bunga ng pagtataksil na ginawa ni Miko. Natuklasan niya na walang naidulot ang kanyang pagsususpetsa kundi kalungkutan. Lalo na dahil pinsang babae ni Bert ang kanyang pinagseselosan sa simpleng dahilan na mas malaki ang suso nito kaysa kanya. Maaring sabihin na napakababaw ng basehan ng pagselos ni Karen. Alalahanin na consumer siya ng produkto’t mentalidad ng nilalarawan ni Fredric Jameson na panahon at lohika ng “late capitalism.” Iyan ang kanyang konteksto. At nalagpasan niya ito sa pagkatuklas na siya mismo ang lumikha ng sarili niyang multo. At siya rin mismo – sa pakikipag-flirt kay Daniel – gina(ga)wa ang mismong kinatatakutan niyang gawin sa kanya ng nobyo. Wala pa lang mas di mapagkakatiwalaan kundi ang sarili mismo.

            Bumalik siya sa Manila at nakipaghiwalay kay Bert. Nag-resign din siya sa trabaho at binalak maging entreprenuer. Paglaya. Pagbabagong-buhay. Ngunit natuklasan niyang mahal niya si Bert. Kaya hindi siya nagsayang ng pagkakataong habulin ito sa paglabas sa kanyang apartment. Pagtanghal sa pagkapantay ng babae at lalaki sa arena ng sexual politics. Pagpaka-tutuo. Pag-angkin ng Salita. Aniya nang mahabol ito: “Do you want to have coffee?” At tulad ng kuwento ng pag-ibig sa Valentine Romance at pelikula, isa itong happy ending para kay Karen at Bert Reyno.            

            Sa karanasan ko sa literatura at pelikula na tinuturing na feminista, sa loob at labas ng

bansa, kadalasan nagtatapos ito sa pag-aangkin ng bidang babae sa kanyang kalungkutan at pag-

iisa. Klasikong halimbawa ang buhay ni Magdalena Jalandoni na pinili maging tumandang

dalaga sa kanyang panahon matapos magtaya na kailangang tulad ni Jose Rizal ang kanyang mapapangasawa. Hango sa biyografikal na impormasyong ito ang piniling pagwawakas ni Rosario Cruz Lucero ng kanyang award-winning na kuwentong Doreen’s Story na nagpapaali-

ngawngaw ng A Room Of One’s Own ni Virginia Woolf. 

Sa maikling sabi, kung isu-survey ang mga feministang akda sa literatura ng bansa, nakababad pa rin ito sa estadong sinasabi ni Elaine Showalter sa A Literature of Their Own na  pagtuklas sa sarili - sa identidad. Natuklasan halimbawa ni Josephine Barrios na ang pagiging babaye ay pamumuhay sa panahon ng digma.[1] Gayundin ni Neferti Tadiar sa “Filipinas, “Living in a Time of War.” Isang commodity ang Filipina na produkto ng ating mahabang kasaysayan ng kolonisasyon, ng neo-kolonisasyon ng U.S, ng World Bank at IMF, ng export-oriented na industriyalisasyon at globalisasyon kung kaya’t siya ay “prostituted women, domestic and service sector workers, homeworkers, rural agricultural workers as well as factory workers (3).”

Para kay Ruth Elynia Mabanglo, ito ay naging paglalakbay mula sa mga liham ni Pinay hanggang sa kantada ni Daragang Magayon tungo sa pag-anyaya sa imperyalista at pagpahayag na “kung ibig mo akong kilalanin/sisirin mo ako hanggang buto/liparin mo ako hanggang utak/umilanglang ka hanggang kaluluwa/hubad ako roon mula ulo hanggang paa.”[2] Sa huli niyang aklat, ang pagiging babae ay pagkakaroon ng mesa para sa isa.[3]

Isa pa ring talinhaga para kay Rosario Cruz Lucero ang maka-Pilipinong teoryang

feminista. Sa “Ang Talinhaga ni Mariang Makiling:Isang Panimula sa Maka-Pilipinong Teoryang Feminista,” pinahayag niyang suson-suson ito’t paliku-liko. Nagsasanga-sanga ang kasaysayan ng kababaihan sa ating panitikan, kung kaya’t nag-iiba-iba ang tinig ng babaeng awtor sa kanyang akda. Nariyang tanggap niya ang de kahong pananaw sa pagkakaiba ng babae at lalaki ngunit hinahanapan niya ng paraang makatakas ang kanyang bidang babae sa kahong ito. Nariyang nilalarawan niya ang kadakilaan ng bidang lalaki ngunit di maiwasang ipahiwatig ang katangahang ito, nang di sinasadya.

            Sa ganitong uri ng feminismong hinihinga ng mga guro’t iskolar, di kataka-takang nanga-ngahulugan din ang titulong PhD ng Panghabambuhay Dalaga. Syempre, marami pang ibang dahilan sa pagpapanatiling single, kung di man separated, ng karamihan sa mga babaeng academician. Ngunit sa aking kaso, at pinaniniwalaan kung gayon din sa aking mga kakontemporaryo (late 20s), malaki ang papel ng tatlong yugto ng feminismo sa reoryentasyon ko bilang babae. Dagdagan pa na lumiliit ang halaga ng piso at lalo lamang dumadami ang nagsusulputang pangangailangan tulad ng cellphones at pagpapaganda at tumataas ang halaga ng grocery at renta, bukambibig na sa mga kagulang ko ang pagpapaliban ng pag-aasawa.

            Kaya ang pagsulputan tulad ng mga call centers ng “almost married” na set-up tulad nina Karen at Bert. Paglabas-masok ng babae, o di kaya ng lalaki, sa apartment  o condo unit ng bawat isa. Sex on demand and almost everything except marriage. Ito ang pagkakaintindi, maging visyon, ng karamihan sa mga kasalukuyang babae – at kasama na ako riyan – ng “right living.” Naka-qoutation mark dahil nanatili tayong bansang Katoliko (isa ang bansa, sa wikang Filipino, sa hilera ng mga nakapagbigay-panalangin para sa namayapang Santo Papa). Bagama’t wala akong mahanap na statistics, pinaniniwalaan kong naging isang normal na kalakaran na ito sa syudad. Tulad ni Karen, naniniwala akong itong “almost married” na estado ay isang pagtatanghal ng kalayaan at kapangyarihan ng babae tungo sa pagkatuto-pagkaalam kung ano ba talaga ang gusto niyang ending para sa sarili niyang lovestory: pagkilala sa sarili at kasama riyan

ang pagiging single and happy. O tulad ni Karen, pagkilala-tanggap na isang pakikipag-partner sa lalaki ang mas magpapaligaya sa kanya.

            Chicklit is chicklit and literature is literature. May kanya-kanya silang mambabasa. Wala akong problema sa chicklit kung napapanindigan nito ang pinapangako niyang pleasure ng pagbasa. Tulad ng Almost Married.  Walang masama, o inferior, maging sa happy ending. Sa pagpangarap na makasal sa isang lalaking tulad ni Bert Reyno at sa pagtayo ng isang pamilyang ang mga anak ay magpapabago sa kasalukuyang takbo ng bansa.

            Kung ito man ang post-feminismo na tinatawag, suportado ko ito. Hanggat masaya ang isang babae sa kanyang napiling desisyon na lalong nagpapabuti sa kanya bilang isang indibidwal at myembro ng sangkatauhan. Sa pagtuwangay lamang ng kalalakihan at kababaihan, kasama ang iba pang sexual preference, maisusulong natin ang ating visyon ng isang mapagpalaya at ligtas na kapaligiran at mundo. 

            Ngunit kung ito ay para lamang dumagdag sa kita ng kapitalista – upang lalong tangkilikin ng kababaihan ang lipstick at make-up at lahat ng uri ng pagpapaganda dahil sa pagkakaroon lamang ng nobyo nagiging babae siya’t tao, protesta ako rito. At alam nating ang kumita ang pangunahing motibasyon ng Summit Media. Kaya bilang profesor-iskolar, ito rin ang isa pang kinatutuwa ko sa chicklit. Materyal siya para sa diskurso. Espasyo siyang nagbubukas ng maraming posibilidad sa pagsulat ng nobelang pang-young adult. Dahil candid man at witty sa depiksyon nito sa kontemporaryong milyu ng kabataan at working professionals, isa pa rin itong simplifikasyon sa maraming usapin. Tulad ng kasarian, uri, konsumerismo, moralidad at sa mismong kabalintunaan ng pag-ibig at pagnanasa.

            Sa ngayon, ikinatutuwa kong nag-enjoy ako rito. Maliban sa pansamantalang pahinga sa buhay-akademiko, nakapagpantasya akong ako si Karen. At kahit ito ay empowering.#

2006 is Ibsen’s Year. The Ambassador of Norway, Hon. Stale T. Risa invited us to a special screening of the critically acclaimed Norwegian film "An Enemy of the People" based on the renowned play by Henrik Ibsen. This is directed by Erik Skjoldbjaerg.

This was last night, Nov. 22 at Carlos P. Romulo Auditorium, RCBC Plaza, Makati.

I was with some students and got to converse with some NGO people from Q.C.

So how was the play. I love it. Talagang "showing vs.telling." Controversial TV-celebrity Tomas Stockman returns to his home town to pursue a quiet life - and to bring "the world’s purest drinking water to the public." There he opens a bottling factory which soon stris the hopes of the local community. It is run by his brother Peter and as the plot progressess, they are in war though the reason was not revealed. Or baka bad guy lang talaga si Peter kasi instead of informing the community that the water is toxic, he chose to protect the company - afraid  of losing his face and money - unlike Tomas.

Well, when Tomas received the lab report that the water they peddle is contaminated, he decided to go public. Of course, Peter and his cohorts threaten Tomas and his family. Now, there’s this angle that the culprit - the one who used pesticide - is Morten, Kathrine’s dad, Tomas’ wife - whose reputation in the community is laready tainted. Will Kathrine allows the community to ridicule him once again? What about their son, whose future rests in the Stockman’s stock?

Tomas was beaten by the public. The police interrogated him and when he was released, we saw him peeping through the window of their home where we saw his wife and her dad and their son having a good time.

Then they saw him. They went out. "I cannot be alone," Tomas said. And the screen revealed THE END.

Will Tomas continue the fight? I believe so. Or else it will not be Ibsen. Ambiguous it may seem, I believe the film allows us to think that one cannot be alone in fighting for truth and justice. First and foremost, s/he must have the moral support of his/her family since the overwhelming majority simply don’t care.

Gusto ko na hindi masyadong ma-drama ang film. May restraint. Hindi rin talky. Ang ganda ng landscape. Bumubulaga habang pinapaalala sa’yo ang irony, na toxic ang water dito. 

Sino siya? She’s an American, an international author of best-selling children’s book like The Mountain That Loved A Bird, who has a Ph.D. in Anthropology. Di ba taray?

(Left: Alice, Beaulah, Grace, Gen, and Hermie)

She was in town last Nov. 11 for the book launch of the 6 translations of her book held at the Filipinas Heritage Library in Makati.

Kudos to Beaulah Pedregosa Taguiwalo, an award-winning book designer who published and illustrated the book. Astig!

Kudos to the gorgeous, brilliant translators (!): Gen Asenjo for Kinaray-a and Hiligaynon; Hermie Beltran for Iluko, Grace Monte de Ramos for Binisaya, and Rene Villanueva for Tagalog (who was not able to come).

O, di vah, first time itong nangyari na ang isang international best-selling picture book ay naisalin sa iba’t ibang Philippine languages. At ang ganda ng illustrations! Ang ganda ng kuwento ni Alice! Ang ganda at galing ng translation namin!

Buy to support reading, to re-educate our children’s imagination, to promote Philippine languages and Phil. literature.

Contact me for details. Or google it up!

1. Small-Medium Size Coffeemaker

2. Mug

3. Flash disk

4. Flip-flop

5. A reliable lipstick

6. Essential Oil

7. A reliable pen

8. A good book

9. Printer (!)

10. Ink (!)

Libre kaya sige, i-career natin. Tutal may LRT-Vito Cruz to MRT-Shaw.

1. Everybody Famous! (Belgium). Pinoy na Pinoy. Okey lang ang over-all rating ko. 3 stars.

Regular sa singing contests si Marva. Chubby siya. Palaging natatalo. Now his dad, Jean, all of a sudden na-lay off sa trabaho. As a revenge, kinidnap niya ang pinakasikat na singer ng bansa, si Debbie, and he bribed Debbie’s manager na i-record ang kanyang composition to be performed, of course, by her daughter. On the night of Marva’s debut as a singer, the manager planned to announced that it was Jean who kidnapped Debbie. Live sa tv, nagkaroon ng dialogue ang father and daughter. And Marva performed, with all her heart, his dad’s composition. At nagustuhan ng audience. Pumatok. Naging household name sina Jean at Marva. By this time, nag-elope na sina Debbie at ang isang kidnapper (kakutsaba ni Jean) and Debbie relayed that she has no plan to go back to showbiz.

2. Simon (The Netherlands). Excited ako dito kasi tungkol sa gay marriage, euthanasia, at may parts na set sa Thailand. Dumating pa ang director and may Q & A. 3 stars ang over-all rating ko.

Umm, medyo luma na ang film. Di visually exciting. It’s about a friendship between Simon, talagang macho saka drug dealer, and camiel, a timid gay student who became a dentist. During a holiday sa Thailand, where may 2 anak si Simon sa kanyang nasirang Thai girl (chaka ng mga anak), Simon’s present girl seduced Camiel. Camiel confessed nang bumalik na sa Netherlands and as expected, Camiel went off his own way (naging sidekick siya ni Simon, e).

Then many years later, nagkita sila. This time, may cancer si Simon. So malaking part ng film, na feeling ko extended na - pero siguro nga to let us feel the agony - spent sa decision-making ng whole barkada sa choice ni Simon na mag-go for euthanasia.

Buti pa sila: they can chose when to die. Ito ang naisip ko. Dito sa Pilipinas, life is so cheap. For the first time, it occured to me na pang-First World lang ang euthanasia. Pang-mayaman.

Agree ako actually sa euthanasia. Oo nga naman, kaysa patuloy kang mabuhay na walang dignity. Pero naisip ko rin, even that word - dignity - hindi na nga pinahahalagahan sa bansa natin. Nakakalungkot, syempre. Very ironic, master nga tayo ng irony, gusto pa rin nating humaba ang buhay. Gusto pa ring magkapamilya. Gusto pa ring magka-baby.

Umuwi na ako, di na nag-stay for the Q & A. Para kasing ini-expect ng director at ng mga taga-embassy na ma-shock ang Filipino audience. Di ‘yon ang naramdaman ko. Ano nga ba ang ending? Sheez, di ko na nga matandaan.

3. When the Sea Rises (Belgium). 3 stars din.

Irene is a plump stand-up comedian touring along the French-Belgian border. Nakakatuwa na ang daling patawanin nila. Dapat mag-tour sila palagi dito sa Pinas. Anyway, she strikes up a friendship with Dries, a younger guy in jeans, black leather, red sneakers and gumagawa ng giant mascots.

Irony pa rin. Komedyante siya pero malungkot ang life niya. Hindi sila nagkatuluyan. Haaay, again, "the heart is a lonely hunter."

4. Zalary (Czech Republic). Ito ang panalo. 4-5 stars. Actually, nominated ito for the Academy Award for Best Foreign Language in 2004.

Zalary is a place. Dito nagtago ang Russian na bidang babae na nurse. May naging patient sila mula dito, si Joza, an "old hag." Pinapatay kasi ang mga Russians ng Germans (okey, Hitler and all). She needs to marry Joza. Pinakita ang kanyang pag-adapt sa country life, ang dignity ni Joza at ng kanyang mga kababayan. Character-driven; interesting na character ang mga tao sa Zalary.

Irony pa rin. Tapos na ang war. Pero ‘yung dumating na mga soldiers, ‘yung kanilang liberators, may isang nang-rape. Chaos theory. Sila-sila nag-away. Joza died . Kasi bumalik pa siya to save the last guy. Natamaan siya; napagkamalang kalaban. Hindi niya pinagtapat hanggang sa matumba na lang siya.

Basta maganda. Gusto kong bumili ng kopya. Hmm, makapunta nga ng Quiapo.

5. One-Way Ticket to Mombasa (Finland). Panalo rin ito. 4-5 stars. Cute ang lead actor. His name is Pete, a 17-year-old talented guitarist. May cancer din. This is all about his friendship with another cancer patient. Mas malala. Nag-eskapo sila. Lakad lang ng lakad. Nag-perform sila sa streets para may pambili ng pagkain. May friend si Pete, ang kanyang love interest, si Kata. Gusto nilang isama sa Mombasa. Sa Africa raw ito. But it is more of an imaginary place sa film. Dito gustong pumunta, at mamatay ng friend ni Pete (pucha, can’t recall his name): beach, palm trees, hot babes.

Striking ‘yung scene where nag-sacrifice si Pete. Kata made love sa other guy (kasi unlike Pete, wala siyang family, never had a girl, etc.).

Gumaling si Pete. Namatay syempre ang kanyang friend.

Touching siya. Naiyak ako. Hehe. Kaya nga kina-career ko mga art films, e. It makes me "feel" again. And sometimes, that’s all I want for a day.

I was there at the opening night with Gael Bernal’s "The Science of Sleep" and Raya Martin’s "Infancia en Las Islas de Filipinas, Sin Fecha."

Okay, saw Maclet & RT & company. They are now managing their own company. Astig.

Sexy pa rin si Gael Bernal. OK ang film. Kinikilig ka na, akala mo magki-kiss na sila.Sowee. This is "showing vs. telling." So it has to be that way, the ending. Naging sila. Nga. But it has to be suggested: naging one sila sa forest in a boat.

Astig rin ang "Infancia…" Happy ako at proud. Aabangan ko si Raya.I love his name. Alam ko kapatid siya ni Mayo Uno.

Iba ang aesthetic ng film. Demanding. Kailangan mo talagang tumutok. At mag-isip.

I guess ito ang kailangan ngayon. Kasi nakakatamad na mag-isip. Nakakatakot kasi kapag pinag-iisipan ang mga bagay-bagay. Masisira ang routine.

A good book is a good company and because I fell in love with coffee and I discovered "the science of sleep:"

1. Hoodlum Birds by Eugene Gloria (Penguin, 2006)

2. Step Across This Line: Colledted Nonfiction 1992-2002 by Salman Rushdie (Modern Day Library, 2003)

3. Sailing to Formosa: A Poetic Companion to Taiwan. Edited by Michelle Yeh, N.G.D.Malmqvist, and Xu Huizhi (University of Washington Press, 2005)

4. House: A Memoirby Michael Ruhlman (Penguin, 2005)

5. In the Wilderness by Manuel Rivas (The Overlook Press, 2006)

__._,_.___